Lezen voor de lijst hoeft niet vervelend en saai te zijn. Je moet gewoon de juiste boeken zien te vinden. We geven je de beste boekentips om te lezen voor je lijst in 2023. Maar eerst leggen we kort even uit wat lezen voor de lijst betekent, waarom leraren willen dat je zoveel leest en welke niveaus er zijn. Per niveau delen we de beste boekentips van 2023 en geven we ook aan waarom we ze zo goed vinden.

 

Lezen voor de lijst

Als we het hebben over lezen voor de lijst, hebben we het over de boeken die leerlingen van het voortgezet onderwijs moeten lezen. Dit is een ruime selectie aan boeken waarvan de experts, leraren en andere professionals vinden dat ze “genoeg educatieve inhoud bevatten om kennis te nemen van de wereld om de leerling heen”. Anders gezegd: de boeken nodigen uit om in gesprek te gaan en te laten zien waar je staat in de wereld.

 

Doel van lezen voor de lijst

Grote kans dat je je het regelmatig hebt afgevraagd: waarom willen ze dat ik die boeken lees? Het antwoord is vrij breed te interpreteren. Maar het komt erop neer dat onderzoek heeft uitgewezen dat leerlingen die boeken lezen beter worden in taal. Zij leren beter spellen en zijn ook beter in begrijpend lezen. Daarnaast beschikken leerlingen die veel lezen over een grotere woordenschat. Dit zijn allemaal vaardigheden waar leerlingen wat aan hebben in het studeren. Er is zelfs aangetoond dat leerlingen die veel lezen in het hoger onderwijs succesvoller zijn dan leerlingen die niet of weinig lezen.

Het lezen heeft ook een sociaal doel: door te lezen kunnen leerlingen zich beter verplaatsen in andere mensen. Ze maken kennis met personages en zien de wereld door hun ogen, waarmee empathie zich beter kan ontwikkelen.

 

Lezen voor de lijst in niveaus

Het zou niet eerlijk zijn om leerlingen van het vmbo te verplichten tot het lezen van dezelfde boeken als leerlingen in het gymnasium (al mag dat natuurlijk altijd en wordt het zeker aangemoedigd). Andersom kan een gymnast niet slagen voor Nederlands door alleen maar boeken op het niveau van het vmbo te lezen.

De reden daarvoor heeft te maken met de twee subdoelen waarin op het voortgezet onderwijs onderscheid wordt gemaakt, namelijk:

1. lezen voor beleving
2. literatuurgeschiedenis en de leeslijst

1 Lezen voor beleving

Kennismaking met boeken en plezier hebben in lezen zijn de doelen die gelden voor het hele vmbo en de onderbouw van de havo en het vwo. Het gaat er hier om dat leerlingen boeken leren begrijpen en verhalen uit een boek kunnen halen en reproduceren (door bijvoorbeeld een boekverslag te maken of erover in gesprek te gaan).

2 Literatuurgeschiedenis en de leeslijst

In de bovenbouw van de havo en het vwo gaat literatuurgeschiedenis een rol spelen. Daarnaast wordt er dan ook gelet op een selectie van de leestlijst. Havo-leerlingen moeten acht boeken lezen, vwo-leerlingen twaalf.

 

Om het onderscheid te kunnen blijven maken en iedere doelgroep de beste boeken te bieden, zijn er zes niveaus van de leeslijst. Lezen voor de lijst doe je dus op basis van boeken voor het niveau waar je in zit. Zo zit een vmbo-leerlingen in de brugklas op een ander niveau dan een leerling van 4-vwo.

Hieronder zetten we de niveaus van lezen voor de lijst voor je op een rijtje.

 

Niveau 1: belevend lezen

De lezer op niveau 1 heeft weinig ervaring met het lezen van fictieve boeken en houdt vaak ook niet van lezen (doet het enkel omdat het moet). Het leestempo van deze leerlingen ligt laag en deze leerling praat niet graag over de inhoud van een boek. Als deze leerling dan een boek leest, moet het vooral amuseren en echt leuk zijn.

Het doel van niveau 1 is belevend leren lezen en gemotiveerd raken om meer te gaan lezen. Ook de interesse ontwikkelen voor bepaalde genres of onderwerpen is een doel van lezen voor de lijst op niveau 1.

Kenmerken van boeken op niveau 1:

• Het boek moet niet te dik zijn
• Het verhaal moet over een bekend onderwerp gaan
• Het tempo moet hoog liggen
• Simpele opbouw van het boek
• Bevredigend einde
• Amuseert de lezer door spannend, dramatisch, sensationeel of humoristisch te zijn

 

Boekentip op niveau 1: Dochter van de onderwereld door Theo-Henk Streng

Nikki Verdonk is 15 jaar oud en de dochter van een beruchte drugscrimineel. Als er een aanslag op zijn leven wordt gepleegd waarbij hij overlijdt, is ook Nikki haar leven niet meer zeker. Ze wordt de criminele wereld van haar vader ingezogen en ontdekt dat hij veel vijanden had. Intussen is de moordenaar nog op vrije voeten.

Niveau 2: herkennend lezen

Niveau 2-leerlingen hebben een goede ervaring met het lezen van fictie en vinden het leuk om personages, gebeurtenissen en situaties in boeken te herkennen. Ze vinden het ook leuk om met klasgenoten over een boek te praten. Een boek heeft voor hen een ontspannende werking.

Doelen van niveau 2 zijn herkennend leren lezen en interesse ontwikkelen voor nieuwe genres en onderwerpen.

Kenmerken van boeken op niveau 2:

• Herkenbare personages
• Herkenbare onderwerpen
• Een dramatisch en meeslepende verhaallijn
• Weinig obstakels in het verhaal (dus geen perspectiefwisselingen, sprongen in tijd, meerdere verhaallijnen en open ruimtes)
• Het boek mag een open einde hebben (en dus onbevredigend zijn)

 

Boekentip op niveau 2: Cel door Charles den Tex

Hoe bestrijd je iemand die jouw identiteit misbruikt? Michael Bellicher is getuige van een auto-ongeluk met fatale afloop. Na verhoord te zijn, wordt hij aangehouden. Michael heeft zelf geen idee waarom ze hem moeten hebben, maar hij krijgt te maken met keiharde rechercheurs en een advocate die hem niet geloven en erop gebrand zijn hem te laten bekennen. Maar de echte ellende moet dan nog beginnen.

Niveau 3: reflecterend lezen

Leerlingen die op niveau 3 boeken lezen voor de lijst hebben goede ervaringen met eenvoudige literaire romans. Ze zijn geïnteresseerd in onderwerpen die bij volwassenen spelen en vinden het leuk om over een boek te discussiëren met hun klasgenoten. Deze lezers willen door boeken nieuwe werelden ontdekken, maar ook aan het denken gezet worden.

Doelen van boeken op niveau 3 zijn reflecterend leren lezen, de eigen horizon en belevingswereld verbreden en het ontwikkelen van interesse voor verteltechnieken (de wijze waarop de schrijver ervoor kiest een verhaal te vertellen).

Kenmerken van boeken op niveau 3:

• Het onderwerp hoeft niet meer bij de leefwereld aan te sluiten
• Psychologische, morele en maatschappelijke kwesties worden verteld en vragen om gesprekken
• Een levensles kan uit het boek worden gehaald
• Af en toe mag het boek ingewikkeld zijn
• Er is een diepere laag van betekenis in het boek te vinden

 

Boekentip op niveau 3: Alleen maar nette mensen door Robert Vuijsje

David is geboren in Amsterdam Oud-Zuid en hij is van Joodse afkomst. Zijn intellectuele ouders omringen zich met intellectuele mensen en Davids vriendin Naomi ‘deugt’ volgens hen. David vindt het echter maar saai en kan niet bedenken wat hij na het behalen van zijn gymnasiumdiploma wil. Hij raakt geïsoleerd van zijn vrienden en komt in de ban van zwarte vrouwen me cup 95F en grote konten. Tot afgrijzen van zijn familie gaat hij helemaal op in de onbekende wereld van de Bijlmer. Na veel avonturen ontdekt hij dat hij toch wel een intelligente relatie zoekt: de intellectuele zwarte vrouw.

Niveau 4: interpreterend lezen

De leerling die op niveau 4 boeken leest voor de lijst heeft een interesse in literaire romans en er al ervaring in, is geïnteresseerd in de verteltechniek en wil doordringen in complexe situaties, personen en gebeurtenissen die niet altijd alledaags zijn. Deze leerling laat zich uitdagen om een tekst te analyseren en te zoeken naar diepere lagen van betekenis.

Doelen van lezers op niveau 4 zijn het esthetisch en interpreterend leren lezen, verbanden kunnen leggen (oorzaak en gevolg of motieven) en het ontwikkelen van een ethisch besef.

Kenmerken van boeken op niveau 4:

• De lezer vindt het niet erg om inspannend te lezen
• Er is al enige algemene of specifieke kennis nodig
• Het verhaalverloop en het gedrag van personen zijn niet altijd even voorspelbaar
• De structuur van het verhaal mag complex zijn
• De verhalen hebben een meerduidige betekenis

 

Boekentip op niveau 4: Bezonken rood door Jeroen Brouwers

Jeroen Brouwers krijgt in de vroege ochtend van 28 januari 1981 te horen dat zijn moeder de avond ervoor overleden is. Hij is dan veertig jaar en het contact met zijn moeder was al jaren verstoord. Ze zagen elkaar amper. De gebeurtenis is echter aanleiding om stil te staan bij hun gezamenlijke ervaringen. Die in het Jappenkamp Tjideng zijn de aangrijpendste. De grote liefde van Jeroen voor zijn moeder is veranderd in haat. Die haat breidt zich soms uit tot alle moeders en zelfs alle vrouwen.

Niveau 5: letterkundig lezen

De lezer op niveau 5 heeft belangstelling voor klassiekers in de literatuur en voor belangrijke schrijvers, is geïnteresseerd in de achtergrond van een boek en heeft oog voor de literaire stijl (en kan daar ook van genieten). Deze lezer legt verbanden op meerdere niveaus en brengt het boek ook snel in verband met andere media, de wereld buiten de tekst en vindt het leuk zich in cultuur, taal en literatuur te verdiepen.

Doelen op niveau 5 zijn dan ook letterkundig leren lezen, zowel tekstinterne als tekstexterne verbanden leggen en het ontwikkelen van interesse voor de stijl van een auteur.

Kenmerken van boeken op niveau 5:

• De boeken doen een beroep op poëticale, literaire en culturele kennis
• Personages en thema’s in de boeken staan ver van jongeren af (de inhoud van ingewikkeld zijn)
• Het taalgebruik kan afwijken of zelfs ouderwets zijn
• De structuur van de tekst is complex
• De betekenis van het verhaal is impliciet of meerduidig

 

Boekentip op niveau 5: Aleksandra door Lisa Weeda

Aleksandra vertelt de dramatische geschiedenis van Oekraïne en de geschiedenis van Lisa Weeda’s eigen familie. Haar grootmoeder Aleksandra is het uitgangspunt. Zij stuurt hoofdpersoon Lisa naar de Donbas om de verdwenen oom Kolja te vinden. Na de grensovergang komt Lisa echter in een gat in de tijd terecht en belandt ze in het ‘Paleis van de verloren Don Kozak’. Daar wacht de vader van Aleksandra – haar overgrootvader Nikolaj, die al 65 jaar dood is – haar op. Hij neemt haar mee op een rondleiding door de geschiedenis van hun beider land.

Niveau 6: academisch lezen

Op niveau 6 is de gedreven literaire lezer actief. Deze kent veel teksten uit de wereldliteratuur en is geïnteresseerd in een academische benadering van literatuur. Deze lezer kan de tekst vanuit zowel psychologische, sociologische als filosofische invalshoek interpreteren en ziet intertekstuele verbanden. Deze lezer wisselt graag leeservaringen uit met experts en leest om vat te krijgen op de wereld om hem of haar heen en zichzelf.

Doelen op niveau 6 zijn het academisch leren lezen, intertekstueel verbanden kunnen leggen en wetenschappelijk literatuuronderzoek doen.

 

Kenmerken boeken op niveau 6:

• Deze boeken vragen om veel algemene, literaire en culturele kennis
• Ook is het nodig om gespecialiseerde kennis te hebben
• Er kunnen verwijzingen zijn naar mythologie of de Bijbel
• Er kan verwezen worden naar andere teksten of cultuuruitingen
• De stijl is geraffineerd en soms experimenteel
• De inhoud kent meerdere lagen van betekenis
• De echte inhoud en bedoeling is moeilijk te doorgronden (iedereen kan er wel iets in vinden)

 

Boekentip op niveau 6: De ontdekking van de hemel door Harry Mulisch

Een engel heeft een opdracht van zijn Chef gekregen. Hij moet het testimonium, dat zich op aarde tussen de mensen bevindt, terug brengen naar de hemel. Om dat voor elkaar te krijgen heeft de engel levens op aarde met elkaar in verbinding gebracht. Zo ontstaat er een diepe vriendschap tussen sterrenkundige Max Delius en taalkundige Onno Quist. Ze ontmoeten Ada Brons, die met beiden een verhouding krijgt. Als Ada zwanger raakt, trouwt Onno met haar. De zwangerschap is het doel van de engel geweest. Ada zal namelijk van een zoon bevallen, Quinten. Hij zal het testimonium terug moeten brengen naar de hemel, maar dat weet hij zelf nog niet.